تئودور نولدكه ( مترجم : عباس زرياب )

430

تاريخ ايرانيان و عربها در زمان ساسانيان ( فارسي )

بوده ( كه آغاز آن اول اكتبر سال 226 مسيحى بوده است ) . الياس نصيبينى نيز اين تاريخ را ذكر كرده است . بنا به نقل بيرونى ( الآثار الباقيه ص 118 س 18 ص 208 س 10 به بعد ) در قديم‌ترين منابع كه كتاب شاپورگان مانى باشد و در زمان شاپور اوّل نوشته شده است سال 539 « منجمين بابل » سالى بوده است كه دو سال از سلطنت اردشير گذشته بود . اگر مقصود از « سال منجمين بابل » سال‌شمارى معمولى سلوكى باشد لازم مىآيد كه جلوس اردشير در سال 537 سلوكى باشد ، يعنى اختلاف ميان گفتهء مانى و آگاثياس يك سال باشد . اما در كتاب مانى سال 539 به عنوان سال جارى ياد شده است و گفته شده است كه در طى اين سال جارى دو سال از سلطنت اردشير گذشته بود . اين تطبيق خاص نشان مىدهد كه آغاز سال جلوس سلطنت اردشير با آغاز سال منجمين بابل فرق داشته است و ما با دو نوع سال مختلف سر و كار داريم « 1 » زيرا در غير اين صورت هر دو سال با هم سپرى مىشدند . از گفتهء الفهرست ابن النديم ( ص 328 و رجوع شود به مطالب بعدى ) برمىآيد كه در اين كتب مانوى و نيز در محاسبات ، ستاره‌شماران شاهى از روى نوعى سال قمرى كه شايد آغاز آن اعتدال ربيعى بوده است حساب مىكرده‌اند « 2 » . بدين ترتيب ، اگر آغاز « سال منجمين » 539 در بهار سال 238 مسيحى باشد ( نه در پاييز سال 227 م ) حادثه‌اى كه پس از سپرى شدن دو سال از سلطنت اردشير يعنى در 24 سپتامبر 228 م اتفاق افتاده باشد بايد در وسط سال 539 « منجمين بابل » اتّفاق افتاده باشد . صحت تقريبى سال 539 سلوكى و يا سال 226 م از نوشته‌هاى مورّخان غربى واضح مىگردد . ولى ما اكنون با اطمينان بيشترى مىتوانيم بگوييم كه سال اول

--> سال 225 م آغاز شده بود اشتباه كرده‌اند . در كرنيكن پاسكاله نيز جلوس قيصر مذكور را 2 سال ديرتر ضبط كرده‌اند . ( 1 ) - نظير اين تاريخ‌گذارى را از آگاثياس در صفحات آينده ملاحظه كنيد . ( 2 ) - منجمان هميشه سال را با برج حمل كه نشانهء اعتدال ربيعى است آغاز مىكنند . برج حمل در ميان ما نيز نخستين برج از منطقة البروج است . ماندائيان كه بابلى خالص هستند ، مانند مانويان ، نيز سال را با برج حمل ( نيسان ) آغاز مىكردند .